Richard Boyatzis

İnsanlar davranış şekillerini nasıl değiştirirler?

Kalıcı değişiklikler yapmak neyi gerektirir?

Bunlar arkadaşlarım ile birlikte son beş yıldır üzerinde çalıştığımız sorular. 1967 yılından bu yana kalıcı bir değişikliğe liderlik eden unsurları anlamak için İstemli Değişim Teorisi (IDT)’ni kullanmaktayız. IDT çiftler, ekipler, organizasyonlar, topluluklar ve ülkeler için sürdürülebilir istenilen değişikleri öngörmeye yardımcı olan çok katmanlı bir teoridir.

Bir kişinin yaptığı değişiklik sadece davranışlarda olmayabilir, aynı zamanda alışkanlıkları, yetkinlikleri, hayalleri, ya da özlemlerinde de olabilir. Bu, kişinin yaşamındaki olaylara nasıl baktığı ve belirli durumlarda nasıl hissettiği ile ilgili bir bakış açısı değişikliği olabilir. Burada “istenen değişiklik,” derken, kişinin olmasını isteyeceği değişimi kastediyoruz. “Sürdürülebilir” derken de değişimin görece uzun süre devam edebilmesi kastedilmektedir.

İstemli Değişim Teorisinin temeli bizim “beş keşif” diye adlandırdığımız unsurlardan oluşmaktadır. Bunlar şunlardır:

  1. İdeal benlik ve kişisel vizyon

  2. Gerçek benlik ve ideal benlik ile kişinin güçlü ve zayıf yanlarını kişisel bilanço diyebileceğimiz şekilde ortaya çıkaracak bir karşılaştırması,

  3. Bir öğrenme gündemi ve planı

  4. Yeni davranış, düşünceler, duygular ya da algılamaları deneme ve uygulama

  5. Bu süreçte kişinin her bir keşfi deneyimleme ve işlemesine ortam sağlayacak güven veya yansıtma ilişkisi

İnsanlar değişim sürecinde bu keşiflerden tekrar eden bir döngü içinde geçerler.

Şimdi bu keşiflerin her birine daha ayrıntılı bakalım.

1) İdeal Benliğinizi Hayal Etme ve Kişisel Vizyon Oluşturma

İstemli bir değişik yapmadan önce, kim olmak istediğimizi keşfetmemiz gerekir. “İdeal benlik” dediğimiz kavram olmak istediğimiz kişinin bir görüntüsüdür. İdeal benlik imajını geliştirmenin üç bileşeni vardır:

  • İstenilen geleceğin bir görüntüsü

  • Buna ulaşabilme umudu

  • Bu istenilen geleceği üzerine inşa etmek üzere, kişinin kalıcı güçlü yönlerini içeren “çekirdek kimlik” özellikleri

Şampiyon sporcuların karşılaşmalara hazırlanırken kendilerini zirve performansları ile hayal edip bunu kullanmaları gibi, istenilen sonuca odaklanmak güçlü bir haldir. Araştırmamız, insanların bir ideal benlik görüntüsü yaratarak değişim sürecinde kullandıkları durumlarda değişime derin bir duygusal bağlılık geliştirdiklerini göstermiştir. Bu nedenle, ilk keşfin çıktısı kişisel vizyondur.

2) İdeal Benliğinizi Gerçek Benliğiniz ile Karşılaştırma

İdeal benlik duygusu edindiğinizde, sıra bu idealin o an geçerli gerçek benliğinizle karşılaştırılmasına gelmiştir. “Gerçek” derken diğer insanların gördüğü ve etkileşime girdiği kişiliğiniz kastedilmektedir. Birçoğumuz için benlik imajımız, kendi içsel durumumuza ilişkin öz farkındalığımız ile kim olduğunuz hakkında başkalarından aldığımız geribildirimin bir karışımıdır. Gerçek güçlü ve zayıf yönler ile ilgili somut bir kavrayışa ulaşmak zor olabilir, zira ya kendimiz bunlara çok yakından bakmak istemeyebiliriz veya diğer insanlar bize gördüklerini söylemekten kaçınabilirler. Kendinizle ilgili bir parçayı gerçekten değiştirmeyi düşünüyorsanız, hem kendinizde değer verdiğiniz ve korumayı istediğiniz şeyler hem de değiştirmek istediğiniz yönlerle ilgili bir bakışınız olmalıdır. İdeal benliğiniz ile gerçek benliğinizin uyumlu olmadığı yerler, açıklar veya zayıflıklar olarak düşünülebilir. Bu ikinci keşfin çıktısı kişisel bilançodur.

3) Öğrenme Gündemi ve Planı Geliştirme

Geleceğe yönelik bir vizyon ve mevcut benliğiniz ile ilgili doğru bir algıya sahip olduğunuzda, bu vizyona nasıl ulaşacağınız ile ilgili bir plan geliştirme zamanı gelmiştir. Bu aşamada, çıktı öğrenme planı oluşturma üzerindedir. Böyle bir plan gelişime odaklanacak ve kişinin kapasitesi ve gelişim umudu ile ilgili olumlu bir inanç ile birleştiğinde ise en etkili olacaktır. Bir öğrenme planı ayrıca değişiklik peşinde olan kişi tarafından belirlenen performans standartlarını içerir. Plan hazırlandıktan sonra, bir sonraki adım uygulamaya koymak ve denemek olacaktır.

4) İstenen Değişimleri Uygulama

Dördüncü keşif öğrenme planını uygulama ve istenilen değişimleri hayata geçirmektir. Hedeflerinize bağlı olarak bu genellikle yeni bir davranışı denemek anlamına gelmektedir. Böyle bir uygulamadan sonra, neler olduğunu ile ilgili yansıtma yapmak ve daha fazla denemek olanağınız vardır. Bazen yeni davranışı uygulama bir ders veya yapılandırılmış bir eğitim ortamında gerçekleşebilir, ancak genellikle işyeri veya ev ortamı gibi gerçek hayat şartlarında olur. Durum her ne olursa olsun, deney kendinizi güvende hissettiğiniz durumda en etkili olacaktır. Bu psikolojik güven yeni davranışı, minimum mahcubiyet veya başarısızlık riski içeren bir ortamda denemek anlamına gelmektedir.

5) Öğrenmemize Yardımcı Olan İlişkiler

Diğer insanlarla ilişkilerimiz günlük çevremizin önemli bir parçasıdır. Değişim yeteneğimiz için kritik olan şey bizim için önemli gruplarla ilişkilerimizdir. Onlar istenilen değişimlerimiz ile ilgili gelişimimizi görebileceğimiz bağlamı sağlarlar. Genellikle, ilişkilerimiz ve gruplarımız değişimimiz için destek ve geri bildirim kaynağı olabilirler. Ayrıca eski davranış kalıplarımıza geri dönmememiz için yardımcı olabilirler.

Sonuç

Bir keşiften diğerine hareket etmeyi sağlayan bir mekanizma vardır. İç dünyamızda iki durum mevcuttur: Olumlu Duygusal Çekim ve Olumsuz Duygusal Çekim. Olumlu Duygusal Çekimi uyandırmak, yeni fikirlere açık olma psiko-fizyolojik durumuna olanak verir ki bu bir sonraki keşif yönünde hareketi sağlar. Buna karşılık, Olumsuz Duygusal Çekim bir yükümlülük duygusudur Bu herhangi bir değişimin sürdürülebilirliğini önler zira içsel olarak motive olmamışsınızdır.

Gerçek Benlikte, gelişim ihtiyacına değil güçlü yönlere bir vurgu olmalıdır. Bu Olumlu Duygusal Çekimi arttırır zira bu zayıflıkları kurcalamaktan çok halihazırda iyi olduğunuz yönler üzerine inşa etme ve boşlukları doldurma ile ilgilidir.

Bir seferde sadece birkaç gelişim veya değişim hedefi ile uğraşabilirsiniz. Bu yüzden öğrenme planınıza denemekten heyecan duyacağınız şeyleri dahil etmeyi unutmayın. Buna mümkün olduğunca çok açıklık ve merakla yaklaşmaya çalışın ve zamanla öğrendikleriniz üzerine yeni şeyler ekleyerek devam edin.

Richard Boyatzis, Case Western Reserve Üniversitesi, İşletme Fakültesi Örgütsel Davranış, Psikoloji ve Bilişsel Bilimler Bölümünde Profesör olarak görev yapmaktadır.

Orijinal makale için tıklayın