Kısa mesafe koşucu koçu Geoff Carter tarafından kaleme alınmış olan aşağıdaki makale, duygusal zekanın sporcu koçları için önemini anlatmakta ve Genos Duygusal Zeka modelinde yer alan yetkinliklerden bazılarını tanımlarken, yetkinliklerin sporcu koçları için kullanımına değinmektedir.

Geoff Carter spor hayatından örnekleri samimi bir dil ile anlatırken, aslında bu yetkinliklerin tüm koçlar için, hatta tüm profesyoneller ve bir şekilde hayatımızın liderlik yaptığımız her alanında hepimiz için önemli olduğunu daha iyi fark etmemizi sağlamış.

Duygusal Zeka ve Koçluk

koc%cc%a7-reeves

– Geoff Carter, 2. Seviye Kısa Mesafe Koşucu Koçu

Duygular yaptığımız herşeyin bir parçasıdır; karşılaştığımız her durumun duygusal bir karşılığı vardır. Duygular karmaşıktır ve sözel, fizyolojik, psikolojik ve sonuçta davranışsal karşılıklara sebep olurlar. Duygu çoğunlukla pozitif veya negatif motivasyonun itici gücüdür ve çoğumuz için yaşamın anlamı ve hatta yaşamdan alınan keyif duygusal ifadelerde karşılığını bulur.

Onlarca yıldır kurumlar dıygusal zeka uygulamalarına liderlik yetkinliklerini geliştirmek ve pozitif bir kültür inşa etmenin anahtar aracı olarak yatırım yaptılar. Duygusal olarak zeki liderler performansı yönetebilir, daha iyi kararlar alır, çalışanlarının bağlılığını sağlayabilir, mutlu ve verimli işyerleri yaratabilirler.

Duygusal zekanın bir liderlik aracı olarak etkinliğini cepte tutarak, son zamanlarda (duygusal zeka) kullanımının sadece ofis ile sınırlı olmadığı, liderlik gerektiren her alanda ve bir hedefe yönelen insanlardan oluşan her türlü yapı içinde kullanılabildiği açıkça görülmektedir.

Bu alanlardan biri de spor koçluğudur.

Duygusal zeka, kendi ve diğerlerinde duyguları algılama, anlama, ifade ve muhakeme etme yeteneği olarak tanımlanmaktadır. Duygusal olarak zeki olmak için duygusal olmanız gerekmez, ancak yapıcı ve üretken davranışlar göstermeniz ve zamanında ve yerinde kararlar almak üzere duygusal farkındalığı kullanmanız gerekir.

Hepimiz duygusal zekası zayıf birileri ile iletişime girmişizdir. Bu iletişimden, yılmış ve bir kişinin nasıl bu kadar vurdumduymaz olabileceğini merak ederek ayrılırız. Tam aksine, duygusal olarak zeki biri ile karşılaştığımızda ise enerji dolarız ve deneyimden canlanmış olarak çıkarız.

Sporculara koçluk yapmak büyük bir sorumluluktur. Performansa dayalı hedefler yanında yönetmemiz gereken ahlaki ve etik düşüncelere de sahibiz. Bir liderlik pozisyonunda olduğumuzda, mükemmel liderlikle ilgili genel kurallar istesek de istemesek de bizi bağlayacaktır. Lider olarak davranışlarımız sporcularımızın performans ve motivasyonunu olumlu veya olumsuz olarak etkileyecektir.

Spor zengin bir duygusal deneyimdir- sporda yükseklerin en yükseğini veya düşüklerin en düşüğünü deneyimleyebiliriz. Spesifik olarak, pist ve saha en güçlü ve en sıklıkla tekrar edebilen duygusal engelleri yaratabilir; başarı ve başarısızlık arasındaki fark çok küçük olabilir, “kişisel en iyi” hiçbir zaman gerçekleştirilemeyebilir veya genellikle bezdirici şekilde uzun süre ile erişilebilir olmaz ve çoğunlukla performansı saniyeden küçük sürelerle yükseltmek için başarı garantisi olmaksızın yılmadan çalışılır. Bu şeyler, uzun vadede, zihinsel durumumuzu en az fiziksel durumumuz kadar ciddi şekilde etkiler.

Genel nitelikler ve teknik yeterlilik koçluk denkleminde temel gereklerdir. Ancak yeterli midir? Gerçekten başarılı (spor) koçları sadece kendi duygularını değil, aynı zamanda sporcularının duygularını da yönetebilen ve onların genel gelişim ve performans potansiyellerine katkı yapabilenlerdir.

Duygusal zekayı geliştirebilir miyiz? Evet, kesinlikle. Ve bu süreç sporcumuzun fiziksel yeterliliklerini geliştirmekle paraleldir. Koçluk yaptığımız her olayda mükemmel atletik performansı belirleyen unsurları ve yetkinlikleri tanımladığımız ve gelişim için gerekli antreman prensiplerini uyguladığımız gibi , duygusal zekayı belirleyen yetkinlikleri geliştirmek için de aynısını yapabiliriz. Bu yetkinliklerden bazılarını aşağıda keşfediyoruz.

Kendinin Farkındalığı

Kendinin farkındalığı gösterdiğin davranışın, güçlü yönlerinin ve sınırlarının ve (bunların) diğerleri üzerindeki etkisinin farkında olmaktır. Yüksek derecede kendi farkındalığı olmaksızın, duygularını kontrol etmek mümün değildir. Kendimizin farkında olduğumuzda, kendimiz ve sporcumuz için “anda” ve “orada” oluruz. Herhangi bir anda duygularımızın ve ruh halimizin farkındalığı yapıcı kararlar almamızı ve her duruma etkin şekilde karşılık vermemizi sağlar.

Duygusal beynimizi karıştıran durumlarda kendimize sorduğumuz soru genellikle “şu anda ne hissediyorum” olur. Bu basit soru çoğunlukla, daha sonra pişman olacağımız bir şey yapmadan veya söylemeden önce düşünen beynin müdahalesine olanak tanıyan yeterli alanı sağlamış olur.

Kendi farkındalığı düşük olan bir bireyin etkisine hepimiz tanık olmuşuzdur. Bu kişiler çoğunlukla, olaylar karşısında gösterdikleri düşüncesiz tepkilerinin sonuçlarından bihaber, arkalarında duygusal yıkım izi bırakırak ilerlerler.

Diğerlerinin Farkındalığı

Diğerlerinin farkındalığı, diğerlerini farketme ve kabul etme, diğerlerini kendilerini değer verilmiş hissettirme ve dolayısı ile koçluk tarzınızı diğerlerine en uygun olacak şekilde ayarlayabilmektir. Farkında olduğumuzda, sporcularımızın uzun vadeli ve güvenli gelişimleri için kritik olan ihtiyaçlarına empati gösterebiliriz.

Hepimiz biliriz ki, sporcular geri bildirime aşırı derecede duyarlı olabilirler ve kendilerini duygusal olarak kırılgan hale getirecek şekilde bitkinliğin kıyısında dolaşırlar. Ne zaman bastıracağını ve ne zaman çekileceğini bilmek “farkında bir koçun” ayar damgasıdır ve genellikle sporcudaki fiziksel işaretleri gözlemlemek kadar koçun içgüdü ve sezgilerini kullanması ile de ilgilidir.

Bizim durumumuz sadece sporcuları değil, aynı zamanda ailelerinin ve çoğunlukla farklı yaş, cinsiyet ve yetenekten oluşan takımın da beklentilerini yönetme ihtiyacı içerdiğinden daha da karmaşıktır ve tüm bu farklı ihtiyaçlara empati gösterebilme yeteneği kritik öneme sahiptir.

Özgünlük

Özgünlük, kendini açık ve etkin şekilde ifade etme, sözünü tutma ve diğerlerinde de bu özellikleri teşvik etme ile ilgilidir. Özgün koçlar güvenilirdirler, iletişimlerinde ve başarmak istediklerinde samimidirler.

Spor koçlarına yöneltilebilecek bir eleştiri, bazen kendi ihtiyaçlarının sporcularınkinden önce gelebilmesi- kendi başarılarının sporcularının uzun dönemli esenlikleri veya yaşamakta oldukları deneyimden daha önemli görülebilmesi olabilir. Özgün koçlar sporcuları ve onların aileleri ile konuşarak herkesin aynı sayfada olduğundan emin olacak, açık ve cetin bir tartışmaya hazır olacak ve sporcudan aldığı verileri samimiyetle kullanacaktır.

Özgünlük, hatalarımızı kabul etmeyi ve her şeyi bilmiyor olabileceğimizi kabul etmeyi gerektirir ki takımımız için en iyi olanı yaratmak üzere bazen tavsiye de alabiliriz. Geleneksel düşünce kalıplarına ısrarla sarılmak özgün değildir, deneyler yapmaya ve yeni deneyimlere açık olmalı, bilgi dağarcığımızı genişleterek yeni bilgileri açık fikirlilikle değerlendirebilmeliyiz.

Duygusal Muhakeme

Duygusal muhakeme, kendi ve başkalarının duygularını diğer verilerle birleştirerek karar alma süreçlerine katmaktır. Duygular önemli bilgiler içerir- örneğin sporcunuz sinirli veya stresli ise, bu duygular aslında işlerin nasıl gidip gitmeyeceğine dair ipucu vermektedir.

Bu yetkinliğe sahip koçlar, sadece teknik verilere dayalı sınırlı kararlar değil daha kapsayıcı kararlar alırlar. Kağıt üzerinde harika görünen, teorik olarak mükemmel bir antreman programı bile sporcuda negatif duygular yaratıyor ise işe yaramayacaktır. Bu yetkinlik, özellikle iyi hissetme ve eğlence ile disiplin unsurunu dengelemeye ihtiyaç duyduğumuz daha genç sporcular ile çalışırken daha da önemlidir. Her zaman büyük resme bakmak ve yaptığımız işin uzun dönemli gelişime katkısını gözetmek durumundayız.

Duygusal muhakeme, kendi kanaatlerimiz için cesaret ve kararlarımızda sezgi ve içgüdülerimizi kullanabilme yetkinliği gerektirir. Karar verirken duygulara da dayanma zengin bir öngörü kaynağıdır.

Kendi Duygularını Yönetebilme

Kendi duygularını yönetebilme, kişinin kendi ruh halleri ve duygularını, zaman ve davranışlarını yönetme ve sürekli olarak kendini geliştirmesi ile ilgilidir. Hepimizin yoğun hayatları var ve her birimiz çeşitli stres kaynaklarına maruz kalmaktayız. Bu ortamda kendimizi yönetme yetkinliği kritik önem kazanmaktadır.

Koçun ruh hali bulaşıcı olabilir- yorgun, stresli veya dikkatimiz dağınık olduğunda sporcularımız onlara sağlamayı taahhüt ettiğimiz deneyimlerden tam olarak faydalanamazlar. Eğer biz hava durumundan, saha koşullarından, atış alanının zemininden şikayet etmeye başlarsak, sporcularımıza da enerjilerini düşürmeleri ve negatif duygular yaşamaları için izin vermiş oluruz..

Eğer biz anda, odaklanmış ve istekli isek sporcularımız da öyle olacaktır. Eğer biz tamamen içinde bulunduğumuz döneme odaklanmış ve tüm güçlükleri bir kenara bırakmışsak, sorun çözme ve zorluklara ragmen başarma konusunda mükemmel örnek oluşturabiliyoruz demektir.

Potansiyel olarak, bilinçi kendini yönetme yetkinliğinin en büyük kazancı hacıyatmazlıktır.* Hacıyatmazlık, yaşanan güçlükler arkasından kendini toparlayabilmek, hem zaferlerden hem de felaketlerden öğrenebilmek ve değişen koşullara adapte olabilmek demektir. Denge halinde iken negatiften çok pozitif duygular yaşarız, ki bu duygusal enerji tankının hiçbir zaman boşalmayacağı anlamına gelir. Bir sporcu rekabetçi performansının en yüksek seviyesine çıkmaya çalışıyor ise, hacıyatmazlık rol modeline sahip olmalıdır ki bu yetkinliği öğrenebilsin. Hacıyatmaz olmadan en tepeye erişmeniz mümkün değildir.

Performansa İlham Vermek

Son olarak, performansa ilham verebilmek, gelişebileceği ve başarılı olabileceği ortamlar yaratmak yolu ile başkalarında yüksek performansı teşvik edebilmekle ilgilidir. Performansa ilham verebilen koçlar cesaretlendirir ve yönlendirir, onlar doğru şekilde ve doğru zamanda, doğru sözcüklerle yapıcı geri bildirim verirler.

Bir koç sporcu için anlamlı olan, gerçekçi hedefler koyacak ve dikkat dağınıklığı ve kesintilerin yetkinlikle yönetildiği, güvenli, eğlenceli ve yaratıcı bir antreman atmosferi yaratacaktır.

Bunları tanınma veya hayran toplama amacı olmaksızın başarabilen koçlar saygı kazanırlar. İlham veren koçlar, yüksek performansın beden ve zihnin entegrasyonu ile mümkün olduğunun farkındadır ve sporcunun gelişimi için gerekli tüm yetkinliklere sahip olmadıklarını fark ederlerse de yardım almayı bilirler.

Yukarıdaki 6 yetkinliğe baktığımızda, aslında hepsinin kaynağını ilk yetkinlikten, yani “kendinin farkındalığından” aldığını ve ona dayandığını görürüz. Kendi farkındalığımız olmadan diğer yetkinlikleri geliştiremeyiz. “Kendini bil” (know thyself) sözü, bugün de antik Yunan’da olduğu kadar geçerlidir.

Duygusal zekayı geliştirmek muhtemelen koçluğunuzu bir sonraki seviyeye taşıyacak şey olabilir. Ayrıca duygusal zekayı geliştirmek profesyonel anlamda oyunu değiştirici (game changing), kişisel anlamda ise hayat değiştirici (life changing) olabilir.

Duygusal zekayı anladığımızda, bu yetkinlikleri onları gelecek için güçlendirmek üzere sporcularımıza da öğretebiliriz. Bu şekilde onların hacıyatmaz olmalarına, pozitif ilişkilerin tadını çıkarmalarına ve hatta başlangıç çizgisinde tabancanın ateşlenmesini beklerken endişelerini yönetebilmelerine yardım edebiliriz.Ki tüm bunlar (duygusal zeka) kavramını son derece ilgi çekici kılmaktadır.

Referanslar: 6 yetkinlik, Genos International Duygusal Zeka Liderlik yetkinliklerinden, kendi izinleri alınarak adapte edilmiştir. Genos International, Türkiye temsilcisi bcc Turkey’dir.